क्यान्सरको औषधि भनेको टाउको दुखेको निको पार्ने चक्की जस्तो होइन। यसको असर र साइड-इफेक्ट देखिन महिनौँ वा बर्सौँ लाग्न सक्छ।

जंगलमा फिरन्ते भएर बस्नुभन्दा आफ्नै झुपडीको आँगनमा बीउ रोपेर त्यसलाई संरक्षण गर्नु सुरक्षित हुन्छ भन्ने यही स्त्री–चेतना नै वास्तवमा कृषिको शुरूआती विन्दु थियो।

जब शरीरबाट भाइरस नै हराइसक्यो वा पीसीआर रिपोर्टमा कोभिड-१९ नेगेटिभ देखाइसक्यो, तर शरीरले किन युद्ध सकिएको संकेत दिँदैन?

जापानका राजपरिवारमा कुनै समय निश्चित चार-परिवारभित्र मात्रै बिहेबारी गर्ने चलन थियो। झन्डै आठ सय वर्षसम्म चलेको यो चलनले राजपरिवारका सदस्यको सरदर उचाइ अरू जापानीको भन्दा कम भयो।

सबै औषधि र तीनका साइड इफेक्टलाई एकै ठाउँमा राखेर कुरा गर्न मिल्दैन। अझ, धेरै समय त्यसैमा काम गरेका, चिकित्सकले नै बेतुकको ठोकुवा गर्नु त अझै लाजमर्दो हो।

हात्तीजस्ता ठूला जीवले क्यान्सर प्रतिरोधी जिनको संख्या बढाएर यो खतरालाई टारे। मानव प्रजातिमा सीमित आनुवंशिक विविधताका कारण त्यस्तो बलियो सुरक्षा संयन्त्रको विकास हुन सकेन।

एउटै परिवार र नातागोतामा विवाह गर्नु हुँदैन भन्ने कारण पनि यसैले गर्दा हो। आमाबुवाको जिन जति धेरै मिल्यो, नयाँ सन्तानमा दबेर बसेका अप्रभावकारी जिन देखापर्ने सम्भावना बढ्न सक्छ। 

डीएनए आविष्कारका लागि निकै पछिसम्म श्रेय नपाएकी उनलाई आधुनिक भाइरोलोजीले उच्च श्रेय दिएको छ, उनले गरेको कामकै आधारमा अझै पनि कतिपय भाइरसको अनुसन्धान हुने गर्छ।