भेनेजुएलामाथि अमेरिकी कारबाहीले साना देश चिन्तित

भेनेजुएलामाथि हालै भएको अमेरिकी सैन्य कारबाही र त्यहाँका राष्ट्रपतिको नियन्त्रणले विश्वका साना तथा विकासोन्मुख राष्ट्रहरूको सार्वभौमिकतामाथि चिन्ता बढाएको विज्ञहरूले बताएका छन्। बोस्निया तथा हर्जेगोभिनाका राजनीतिक विश्लेषकहरूले यस घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्थायित्व खल्बल्याउने एकपक्षीय कदमका रूपमा व्याख्या गर्दै यसले विश्व राजनीतिमा दीर्घकालीन र नकारात्मक असर पार्ने चेतावनी दिएका हुन्।

बोस्नियाली राजनीतिक विश्लेषक तथा पूर्वकूटनीतिज्ञ फुआद दिदिचले अमेरिकी कदमलाई एउटा छुट्टै घटनाका रूपमा मात्र नभई व्यापक रणनीतिक नीतिको हिस्साका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिए। हालै सार्वजनिक गरिएको अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा पश्चिमी गोलार्धमा आफ्नो प्रभाव पुनर्स्थापना गर्ने उद्देश्य स्पष्टसँग उल्लेख गरिएको बताउँदै उनले जनवरी ३ मा भेनेजुएलामा भएको कारबाही त्यसै रणनीतिको ठोस कार्यान्वयन भएको उल्लेख गरे। यस घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा नयाँ र जटिल परिस्थितिको संकेत गरेको दिदिचको विश्लेषण छ।

दिदिचका अनुसार पछिल्ला घटनाक्रमले प्रमुख शक्ति राष्ट्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा निर्णय लिँदा आफ्ना सहयोगी राष्ट्रहरूसँग पर्याप्त परामर्श नगर्ने प्रवृत्तिलाई उजागर गरेको छ। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय कानून र स्थापित मान्यतालाई पूर्ण रूपमा ध्यान नदिने अभ्यास बढ्दै गएको उनको ठम्याइ छ। यस्ता गतिविधिले विश्व राजनीतिक संरचनामा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने र बाल्कन क्षेत्रसहित अन्य संवेदनशील क्षेत्रहरूमा समेत नीतिगत असर देखिन सक्ने उनको धारणा छ।

दिदिचले क्युबा, कोलम्बिया र मेक्सिकोसहित ल्याटिन अमेरिकाका विभिन्न देशहरूले यस घटनाप्रति गम्भीर चासो र चिन्ता व्यक्त गरेको उल्लेख गरे। साथै, युरोपेली साझेदार राष्ट्रहरूसँग पर्याप्त परामर्शबिना नै चालिएको अमेरिकी कदमले ती मुलुकहरूमा समेत असहजता सिर्जना गरेको उनको भनाइ छ।

यसै क्रममा बोस्नियाली इतिहासकार तथा पूर्वकूटनीतिज्ञ स्लोबोदान सोजाले भेनेजुएलाको पछिल्लो घटनाक्रमलाई अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा ठूला शक्ति राष्ट्रहरूले अपनाउँदै आएको हस्तक्षेपकारी ढाँचासँग तुलना गरे। उनले कतिपय पश्चिमी सञ्चारमाध्यमहरूले उक्त सैन्य कदमलाई ‘आक्रमण’ भन्नुको सट्टा सामान्य घटनाका रूपमा मात्र प्रस्तुत गरेको र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनका दृष्टिले यसको गम्भीरतालाई सीमित देखाउन खोजेको टिप्पणी गरे।

सोजाका अनुसार उक्त अमेरिकी कदमको मुख्य उद्देश्य भेनेजुएलाको विशाल ऊर्जा स्रोतमाथि प्रभाव जमाउनु हुन सक्ने देखिन्छ। उनले यसअघि इराक र लिबियामा भएका यस्तै हस्तक्षेपका कारण ती देशहरूको सार्वभौमिकता कमजोर भएको र लामो समयसम्म क्षेत्रीय अस्थिरता कायम रहेको उदाहरण प्रस्तुत गरे।

विज्ञहरूको निष्कर्षमा भेनेजुएलासम्बन्धी पछिल्ला घटनाक्रमले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा एक पक्षीयताको प्रवृत्ति बढ्दै गएको संकेत गरेको छ। यसले विश्वभरका साना राष्ट्रहरूमा वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको दिशा, स्थायित्व र भविष्यप्रति गम्भीर चासो तथा चिन्ता उत्पन्न गराएको छ।