युक्रेनी युद्धको अनुभवबाट युरोपले बनाउँदै सस्तो ड्रोन रक्षाप्रणाली

रुस–युक्रेन युद्धबाट प्राप्त आधुनिक युद्ध प्रविधिका सीपलाई उपयोग गर्दै पाँच युरोपेली राष्ट्रले सस्तो र प्रभावकारी ड्रोन रक्षाप्रणाली विकास गर्न संयुक्त पहल शुरू गरेका छन्। फ्रान्स, पोल्यान्ड, जर्मनी, बेलायत र इटाली सम्मिलित ‘इ५’ समूहले युक्रेनको युद्धमैदानमा विकास भएको अनुभव र प्रविधिलाई लगानी गर्ने घोषणा गरेका हुन्।

यस पहलको मुख्य लक्ष्य युरोपेली हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने ड्रोनहरूलाई छिटो पत्ता लगाउने, ट्र्याक गर्ने र निष्क्रिय पार्ने क्षमता विकास गर्नु हो। युद्धलाई ‘प्रयोगशाला’का रूपमा प्रयोग गर्दै रुस र युक्रेन दुवैले अत्याधुनिक ड्रोन युद्ध क्षमता विकास गरेका छन्। पोल्यान्डले यसअघि नै युक्रेनसँग संयुक्त तालिम र उत्पादनमा सहकार्य गरिरहेको छ।

अब ‘लो–कोस्ट इफेक्टर्स एन्ड अटोनोमस प्लेटफर्म’ (एलईएपी) नाम दिइएको कार्यक्रम अन्तर्गत ड्रोन–आधारित आक्रमण क्षमता र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) सहितका लडाकू पेलोड विकासमा साझेदारी हुने पोल्यान्डका रक्षामन्त्री भ्लाडिस्लाभ कोसिनियाक–कामिजले बताए।

बेलायतका रक्षा तयारी तथा उद्योगमन्त्री ल्युक पोलार्डले नाटोको सुरक्षा कवच सुदृढ बनाउन नयाँ पुस्ताका हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली आवश्यक रहेको उल्लेख गरे। उनले कम लागतका ड्रोन र मिसाइलविरुद्ध करोडौँ डलरका महँगा लडाकू जेट प्रयोग गर्नु दिगो समाधान नभएको भन्दै ‘खतराको लागत र प्रतिरक्षाको लागतबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्ने’ धारणा राखे।

सेप्टेम्बर २०२५ मा रूसी ड्रोनहरू पोल्यान्डको हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गर्दा तिनलाई रोक्न महँगा जेटहरू प्रयोग गरिएको थियो, जबकि ती ड्रोनको मूल्य निकै कम थियो। यस्ता अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै युरोपले सस्तो ‘काइनेटिक’ वा इलेक्ट्रोनिक प्रतिरोध प्रणाली विकासमा जोड दिएको हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नाटो र युरोपेली रक्षा खर्चबारे गरेको आलोचनापछि युरोपेली मुलुकहरू आफ्नै सुरक्षा संरचना मजबुत बनाउन थप सक्रिय भएका छन्। युरोपेली संघ (ईयू)की विदेश नीति प्रमुख काजा कल्लासले युरोपको सुरक्षा दशकौँयताकै सबैभन्दा अनिश्चित अवस्थामा रहेको बताइन्। उनले यो नयाँ कार्यक्रमलाई युरोपेली सुरक्षा प्रतिबद्धताको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्।

हाल ३२ सदस्यीय नाटो गठबन्धन ट्रम्प प्रशासनसँगको केही तनावका कारण दबाबमा रहे पनि युरोपेली राष्ट्रहरू युक्रेनी अनुभवलाई आत्मसात् गर्दै प्रभावकारी सुरक्षा संरचना निर्माणतर्फ अघि बढेका छन्।