पश्चिम एशिया तनाव : सैन्य टकराब र कूटनीतिक प्रयास एकसाथ

पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्वले सैन्य आक्रमण र कूटनीतिक प्रयासलाई एकसाथ अघि बढाइरहेको छ। यसले क्षेत्रीय मात्र नभई विश्वव्यापी चासो पनि बढाएको छ। पछिल्ला घटनाक्रमहरूले युद्ध विस्तारको जोखिम अझै कायम रहेको संकेत दिएका छन् भने समाधान खोज्ने प्रयास पनि समानान्तर रूपमा चलिरहेका छन्।

शुक्रबार बिहान साउदी अरेबियाले आफ्नो पूर्वी क्षेत्रमा चार वटा ड्रोन अवरोध गरी नष्ट गरेको जनाएको छ। यसले खाडी क्षेत्रमा सुरक्षा चुनौती अझै गम्भीर रहेको देखाउँछ। उता, इरानको रिभोलुसनरी गार्ड्सले अघिल्लो दिन इजरायली लक्ष्य र खाडी क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य पूर्वाधारमाथि मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। बहराइनस्थित अमेरिकी वायु रक्षा प्रणालीका लागि प्रयोग हुने ‘प्याट्रियट’ मर्मत केन्द्रलाई समेत निशाना बनाइएको बताइएको छ।

यसैबीच, इजरायली सेनाले तेहरानको केन्द्रभागमा रहेका इरानी संरचनामाथि व्यापक आक्रमण गरेको जनाएको छ। साथै, लेबनानको राजधानी बेरुतको दक्षिणी क्षेत्रमा पनि विस्फोटका आवाज सुनिएको स्थानीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्, जहाँ हिज्बुल्लाहको प्रभाव बलियो मानिन्छ। एएफपीका संवाददाताहरूले पनि ती विस्फोटको पुष्टि गरेका छन्।

लेबनान मोर्चामा लडाइँ तीव्र बन्दै जाँदा इजरायली सेनाले थप सैनिक आवश्यक परेको उल्लेख गरेको छ। दक्षिण लेबनानमा हालसम्म चार इजरायली सैनिकको मृत्यु भएको पुष्टि भइसकेको छ। इजरायलभित्रै पनि सरकारको रणनीतिमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ। विपक्षी नेता यायर लापिडले बहु–मोर्चाको युद्धमा पर्याप्त तयारीबिना सेना परिचालन गरिएको भन्दै सरकारको आलोचना गरेका छन्।

अर्कोतर्फ, कूटनीतिक पहल पनि जारी छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो जी७ विदेशमन्त्रीहरूको बैठकमा सहभागी हुन फ्रान्स आइपुगेका छन्। उनले इरानलाई ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ पुनः खोल्न दबाब दिनु सबै जी७ राष्ट्रहरूको साझा चासो भएको बताएका छन्। अन्य जी७ सदस्यहरूले भने द्वन्द्वको कूटनीतिक समाधान खोज्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग वार्ता सकारात्मक रूपमा अघि बढिरहेको दाबी गर्दै सम्भावित आक्रमणलाई अस्थायी रूपमा स्थगित गरेका छन्। उनले इरानी ऊर्जा संयन्त्रहरूमा आक्रमण नगर्ने निर्णयलाई १० दिन पछाडि सारिएको जानकारी दिए।

अस्ट्रेलियाले पनि आफ्नो भूमिका स्पष्ट पार्दै इरानसँगको युद्धमा आफू औपचारिक रूपमा संलग्न नरहेको जनाएको छ। यद्यपि, उसले खाडी क्षेत्रका सहयोगी देशहरूसँग समन्वय गर्दै संयुक्त अरब इमिरेट्सको सुरक्षाका लागि निगरानी सहयोग उपलब्ध गराएको बताएको छ।

यस बढ्दो संकटबीच विश्व बैंकले मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण प्रभावित अर्थतन्त्रहरूलाई तत्काल वित्तीय सहयोग उपलब्ध गराउन तयार रहेको जनाएको छ। रोजगारी र आर्थिक पुनरुत्थानलाई लक्षित गर्दै नीतिगत तथा निजी क्षेत्रको सहकार्यमा व्यापक सहायता कार्यक्रम ल्याउने तयारी गरिएको बैंकले उल्लेख गरेको छ।