पश्चिम एशियामा तनाव चर्किंदा तेलदेखि कूटनीतिसम्ममा असर

पश्चिम एशियामा जारी युद्धले विश्व अर्थतन्त्र, कूटनीति र सुरक्षामा गहिरो प्रभाव पारेको छ। तेलको मूल्य चार वर्षयताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ भने अमेरिका, युरोप र रुसबीचको सम्बन्ध थप जटिल बनेको छ।

ऊर्जा बजारमा सबैभन्दा स्पष्ट प्रभाव देखिएको छ। ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य सात प्रतिशतले बढेर १२६.४१ डलर पुगेको छ भने वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडियेट (डब्लूटीआई) ३.४ प्रतिशतले बढ्दै ११०.३१ डलर पुग्यो। इरानमाथि अमेरिकी नाकाबन्दी कडा पारिएसँगै आपूर्ति असन्तुलनको डरले बजार उकालो लागेको हो।

सैन्य पक्षमा, अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले नाकाबन्दी उल्लंघन गर्ने प्रयास गरेका ४२औँ व्यावसायिक जहाजलाई सफलतापूर्वक फर्काएको जनाएको छ। यससँगै करिब ६ अर्ब डलर बराबरको ६ करोड ९० लाख ब्यारेल तेल बोकेका ४१ ट्यांकर बजारमा प्रवेश गर्न नपाएको दाबी गरिएको छ।

यसैबीच, अमेरिका र जर्मनीबीचको सम्बन्धमा तनाव देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जर्मनीले इरानविरुद्धको युद्धमा साथ नदिए त्यहाँ तैनाथ ३५ देखि ५० हजार सैनिक घटाउने विचार गरिरहेको बताएका छन्। जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले कूटनीतिक समाधानमा जोड दिँदै युद्धमा सहभागी हुन अस्वीकार गरेपछि यो विवाद चर्किएको हो।

रुसले भने युद्ध विस्तारप्रति गम्भीर चेतावनी दिएको छ। राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले ट्रम्पसँगको टेलिफोन वार्तामा इरानमाथि पुनः सैन्य आक्रमण नगर्न आग्रह गरे। उनले युद्धविरामको निर्णयलाई सकारात्मक भने पनि सैन्य कारबाही शुरू भए ‘गम्भीर परिणाम’ आउने चेतावनी दिएका छन्। ट्रम्पले उक्त वार्तालाई सकारात्मक भन्दै द्वन्द्व अन्त्य गर्न रुसको सहयोग आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।

आर्थिक रूपमा पनि युद्ध महँगो सावित हुँदैछ। अमेरिकी रक्षामन्त्री पीट हेग्सेथका अनुसार ६० दिनको द्वन्द्वमा हालसम्म करिब २५ अर्ब डलर खर्च भएको अनुमान छ। यद्यपि, हतियारको उच्च प्रयोगबारे उठेका चिन्तालाई उनले अस्वीकार गरे।

रणनीतिक रूपमा अमेरिका इरानमाथि दबाब कायम राख्ने तयारीमा छ। ट्रम्प प्रशासनले तेहरानलाई आणविक कार्यक्रम त्याग्न बाध्य पार्न बन्दरगाहहरूमा दीर्घकालीन नाकाबन्दीको योजना बनाइरहेको छ। ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत पनि इरानलाई चाँडै निर्णय लिन कडा सन्देश दिएका छन्।

युद्धको असर खेलकुद क्षेत्रमा पनि पुगेको छ। क्यानडामा आयोजित फिफा कंग्रेसमा सहभागी हुन गएका इरानी फुटबल अधिकारीहरूले टोरन्टो विमानस्थलमा भएको व्यवहारप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै कार्यक्रमअघि नै स्वदेश फर्किएका छन्।

ऊर्जा कम्पनीहरूले भने मूल्यवृद्धिबाट लाभ उठाएका छन्। फ्रान्सेली कम्पनी ‘टोटल इनर्जी’ले पहिलो त्रैमासिकमा नाफा ५१ प्रतिशतले बढाउँदै पाँच अर्ब ८० करोड डलर पुर्‍याएको छ। उता साउदी अरेबियाको सातोर्प रिफाइनरी पुनः सञ्चालनमा आउँदा दैनिक दुई लाख ३० हजार ब्यारेल उत्पादन शुरू भएको छ।

क्षेत्रीय सुरक्षा भने अझै अस्थिर छ। लेबनानमा इजरायली आक्रमणबाट पछिल्लो दुई दिनमा २० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको छ। राष्ट्रपति जोसेफ आउनले युद्धविराम पूर्ण कार्यान्वयनको आग्रह गरेका छन् भने इजरायलले हिजबुल्लाहविरुद्धको सैन्य कारबाही जारी राखेको छ।