शिक्षाको उद्देश्य केवल दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नु मात्र होइन, यो समाज निर्माणको परियोजना पनि हो। के राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूपले हाम्रो यही यथार्थलाई बोक्छ?

हामी वास्तवमै समावेशी अभ्यासको कुरा गरिरहेका छौँ या पहुँचको भ्रम निर्माण मात्रै गरिरहेका छौँ?

नेपालको हकमा पाठ पढाउने व्यक्ति मात्र होइनन् शिक्षक, सामाजिक र नैतिक मार्गदर्शक पनि हुन्। त्यसैले एआईलाई मानव निर्णयको विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरियो भने प्रतिरोध स्वाभाविक हुनेछ।

सशर्त अनुदान व्यवहारमा नियम–पालन केन्द्रित भएको छ, नतिजा सुधार केन्द्रित होइन। कतिपय विद्यालयमा छात्रा भर्नाको समस्या नरहँदा पनि छात्रवृत्तिमा रकम खर्च भइरहेको छ, किनकि बजेटले त्यही आदेश दिएको छ।

द्वन्द्वले शिक्षा ढालेन। समुदायले विद्यालय जोगाए। माओवादी आन्दोलन हिंसात्मक थियो, तर त्यसले महिला र सीमान्तकृत समुदायलाई पढाइबाट बाहिर राखेन। विडम्बना र विरोधाभास नै यही हो।

स्थानीय भाषालाई उचित स्थान नदिनु गलत मात्रै होइन, खतरनाक पनि हो। अनुसन्धानले बारम्बार देखाइसकेको छ— बालबालिकाको सिकाइ क्षमता मातृभाषामै सबल हुन्छ।